یکشنبه شب، ویدئوهایی از حضور یک شیء پرنده ناشناخته در تهران، به سرعت در شبکههای اجتماعی فراگیر شد. گمانهزنیها و شایعات متعدد در مورد چیستی این شیء که ظاهرا در دو شهر دیگر نیز به رؤیت رسید، باعث فراگیری و اصطلاحا وایرال شدن ویدئوهای بیکیفیت مزبور شد؛ از شایعاتی که با قطعیت در مورد نظامی بودن این سفینه خیالی یا از فرود آدم فضاییها در تهران خبر میداد تا نظراتی در مورد بادبادک بودن این شیء مرموز!
به گزارش اطلاعات، این ویدئوها از حضور یک شیء پرنده ناشناس در آسمان تهران در حالی منتشر شد که همزمان کانالهای خبری از مانور جنگندههای ارتش جمهوری اسلامی بر فراز پایتخت خبر دادند. در این حال، شرایط جنگی کشورمان نیز گمانههای مرتبط با جنگ را تقویت کرد. درحالیکه بسیار بعید به نظر میآید یک ابزار نظامی با چراغهای رنگی خودنمایی کند.
بر اساس گزارشهای مردمی، این جسم نورانی در محدوده بزرگراه آزادگان دیده شد؛ جسمی مدور با چراغهای رنگارنگی که دورتادور آن قرار داشت و با سرعتی اندک حرکت میکرد.
یوفو، ابزار فروش بیشتر
اشیاء پرنده ناشناس و گمانهزنیها در مورد ماهیتشان، موضوعی جدید نیست. دهههاست آنها با اسم مخفف یوفو (UFO) خود را به تیتر مجلات و روزنامهها و بعد از آن به موضوع اصلی فیلمهای سینمایی رساندهاند. بسیاری از نشریات از این موضوع برای افزایش تیراژ خود استفاده کردهاند و داستانپردازی به هر شکل در مورد آنها باعث فروش و اقبال عمومی شده است. در دورههایی قصه آنها را به موجودات فضایی نسبت دادند که بخشی از تخیلات تاریخی بشری است و ذهن انسان علاقه به باور آن دارد. اما موضوع فقط موجودات فضایی نیستند. در دوران جنگ سرد، این اشیاء ابزارهای جاسوسی بلوک مقابل شناخته شدند و در برخی موارد از آنها به عنوان سلاح جنگی یاد شد.
بازگشت بعد از پنج دهه!
سابقه دیده شدن اشیاء نورانی در تهران، به سال ۱۳۵۵ برمیگردد. ۲۶ شهریور آن سال، اشیاء نورانی در آسمان تهران خودنمایی کردند و همین باعث شد تا جنگندههای نیروی هوایی برای بررسی موضوع به پرواز درآیند.
گزارشهای تاریخی میگویند خلبانان جنگندههای F-۴ فانتوم با شیئی روبهرو شدند که نور بسیار شدیدی از خود منتشر میکرد و در جریان رهگیری، گزارشهایی درباره اختلال در برخی سامانههای الکترونیکی هواپیماها نیز ثبت شد. یکی از خلبانان از مشاهده چهار منبع نور با رنگهای متفاوت خبر داده بود؛ نوری قرمز و چشمکزن در بالا، نوری نارنجی در پایین و نورهایی آبی در طرفین.
این حادثه بعدها به یکی از معروفترین پروندههای مشاهده اشیای ناشناس در ایران بدل شد و اسناد مرتبط با آن نیز سالها مورد توجه پژوهشگران قرار گرفت.
علم چه میگوید؟
شیء دیدهشده در آسمان تهران، نورهای رنگی در اطراف خود منتشر میکرد و بیشتر شبیه یک اسباببازی بود.
مهندس کاظم کوکرم، سخنگوی کمیته آماتوری انجمن نجوم ایران در این باره به روزنامه اطلاعات گفت: به نظرم فیلمها قابل اعتنا نبود و فقط یک جسم رنگارنگ شبیه اسباببازی دیده میشد.
وی افزود: به طور کلی یوفو به معنای شیء پرنده ناشناس است و در دورانی که هر روز پهپادها و تسلیحات جدید پرنده معرفی میشوند، دیدن آنها دور از انتظار نیست.
با توجه به فیلمی که از آسمان تهران منتشر شد، بیشتر از هر چیزی میتوان انتظار داشت جسم مذکور یا یک پهپاد خانگی باشد یا افرادی که با مجوز یا بیمجوز از پهپادها برای اهداف صنعتی، تجاری تبلیغاتی یا حتی هنری استفاده میکنند.
این عضو تحریریه مجله نجوم ادامه داد: ولی از نظر علمی، ذهن افرادی که به دانش نجوم آشنایی دارند، به سمت موجودات فرازمینی نمیرود. چون میدانیم نزدیکترین ستاره به خورشید ما، ستاره «پروکسیما قنطورس» است که در فاصله چهار و سه دهم سال نوری با ما قرار دارد. یعنی اگر موجودی بخواهد به سیاره ما برسد، باید چهارسال و چهار ماه با سرعت سیصد هزار کیلومتر در ثانیه حرکت کند. فرض کنیم که چنین موجوداتی در عالم وجود داشته باشند و بتوانند خود را به آسمان تهران برسانند، باز هم خیلی بعید است که تا اینجا بیایند و برای ما چراغ بزنند و بروند!
وی تأکید کرد: اگر بخواهیم دنبال واقعیت باشیم، این اشیا ماهیت زمینی دارند. در چین، روسیه و آمریکا بسیاری از این موارد گزارش شده و بعد از مدتی، مشخص شده که شیء مذکور یک ماهواره یا پهپاد جاسوسی بوده است.
به گفته کوکرم، در شرایط فعلی که منطقه ما پرتنش است، میتوان انتظار چنین اشیائی را داشت؛ چه از طرف نیروهای خودی و چه از طرف نیروهای دشمن.
یوفو، ابزار تبلیغات انتخاباتی در آمریکا
دستور ترامپ برای انتشار اسناد یوفو، از دیگر دلایلی است که بر جدی شدن این موضوع افزوده است. کوکرم در این مورد گفت: موضوع یوفو در آمریکا یک موضوع تبلیغاتی است و هر از گاهی سیاستمداران برای اینکه افکار عمومی را مشغول کنند به آن اشاره می کنند. اگر جستجو کنید، در دوره اول ترامپ، رقیب او یعنی هیلاری کیلینتون هم از همین موضوع استفاده تبلیغاتی کرده و گفته بود اگر رأی بیاورم یک بار برای همیشه موضوع یوفوها و ارتباط دولت آمریکا با موجودات فرازمینی را فاش میکنم.
وی توضیح داد: همیشه از سوی آمریکاییها ادعاهایی مطرح میشود ولی اسنادی که منتشر میکنند، مدارک قابلاتکایی نیست. نهایتا مجموعهای از عکسها و گزارشهایی است که در فلان تاریخ شیء دیده شده است.
کوکرم تأکید کرد: سند قابلاعتنایی که نشان دهد مثلا دانشمندان آمریکایی یا پژوهشگران ناسا در این مورد تحقیق کرده باشند وجود ندارد.
اشتباه در مورد جسم نورانی
استفاده از انواع هوش مصنوعی برای ساخت ویدئو، امروزه بسیار متداول و در دسترس است. محمدجواد ترابی، هماهنگکننده مشترک دفتر ترویج اتحادیه بینالمللی نجوم در ایران در این مورد به «اطلاعات» گفت: متأسفانه نتوانستم در مورد آنچه از آسمان تهران در شبکههای اجتماعی منتشر شد با جدیت بررسی کنم؛ شاید فقط تصویری ساختهشده توسط هوش مصنوعی باشد یا حتی ممکن است بادبادک چراغدار باشد، به هر تقدیر نمیتوانم دقیق اظهار نظر کنم اما به طور کلی، ابزارهای جدید، این شکل سوء تفاهمات را زیاد کرده و بارها و بارها شبیه آن در دنیا اتفاق افتاده است.
وی بهعنوان روزنامهنگار علم به تجربه خود در رسانه اشاره کرد و ادامه داد: حدود ۲۰ سال است در روزنامهنگاری علم و نجوم آماتوری کار میکنم. در این مدت با اخبار مختلف از ظهور اشیاء پرنده در ایران مواجه شدهام. بارها بارها اجرامی دیده و اشتباه گزارش شده؛ البته در سالهای اخیر دانش عمومی مردم بیشتر شده است.
ترابی افزود: این که یک جسم نورانی در آسمان در فواصل مختلف دیده شود، میتواند مربوط به تخلیه سوخت موشک باشد. در مورد مسائل نظامی هم بارها اشتباهات زیادی پیش آمده؛ مثلا مانورهای موشکهای بالستیک روسیه، در شمال ایران دیده میشد و مردم گزارش شیء ناشناس میدادند. در برخی موارد آذرگوی (شهاب) پرنور به عنوان شیء ناشناس شناخته شده است؛ بهویژه اینکه آذرگوی از فواصل مختلف دیده و گزارشهای متنوعی در مورد آن ارسال میشود.
به گفته وی، نکته دیگری که در گزارشها وجود دارد، کیفیت پایین تصاویر است. در واقع گزارشها متقن و قابلاستناد نیستند.
این روزنامهنگار علم به خطای دید در مورد اجرام آسمانی به عنوان یکی دیگر از اشتباهات اشاره کرد و توضیح داد: گاهی حتی گزارش شده در لبه افق، شیء نورانی دیده میشود که معلوم شد سیاره زهره بوده. زهره، احاله (تغییر شکل) دارد و به صورت قوس درمیآید که ممکن است شبیه شیء مرموز دیده شود.
وی تأکید کرد: امروزه پهپادها، هواپیماهای کنترل از راه دور و بادبادک ها نیز حرفهای شدهاند و ممکن است چندان قابلتشخیص نباشند و سوءتفاهم ایجاد کنند. ما همیشه بعد از بررسی متوجه میشویم این موارد هیچکدام کارکرد نظامی ندارند، چون ابزارهای نظامی، پنهانکار هستند و برای پنهانکاری از نظر راداری یا اپتیکی دست به چنین کاری نمیزنند.